آخرين نبرد در آخرالزمان

منابع مقاله:
مجله معرفت، شماره 59 ، على اقليدى‏نژاد؛



پيش‏درامد
شوق آتشين باز آمدن يا آمدن منجى موعود، قرن‏ها است بشر وامانده از عدالت، معنويت و آزادى را بى‏قرار ساخته است. هرچند افق نگاه مردمان، گونه‏هاى مختلفى به انتظار بخشيده است(1)، اما اين واژه در معناى عام خود يكى از مشتركات بشر وانسان معاصر به حساب مى‏آيد. در اين ميان، اديان ابراهيمى به اين مسأله اهميتى ويژه مى‏دهند؛ چرا كه ظهور موعود در هر يك از اين اديان به مفهوم تشكيل حكومت و سرورى بر ديگران است. باتوجه به شرايط كنونى، آنچه دغدغه اين نوشتار را فراهم ساخته است، نگاهى كوتاه به بازخوانى انديشه موعود در جهان مسيحيت است. اين مسأله از آن‏جا مهم و در خور اعتنا است كه هم اينك بخشى از جهان مسيحيت با تكيه بر وعده‏هاى توراتى ـ انجيلى و فن‏آورى موجود در دنياى غرب به گونه‏اى خاص به تأويل و تفسير آخرالزمان و انديشه انتظار مى‏پردازد و با ارائه نگاهى جنگ‏طلبانه، تمامى اهرم‏هاى خود را براى تحميل نظريه خويش به كار مى‏برد. از اين‏رو، با گذرى كوتاه بر انديشه بازگشت مسيح، تلاش خواهيم نمود تا از زاويه‏اى ديگر به اين ماجرا بنگريم.
مسيحيان و بازگشت مسيح
انديشه بازگشت عيسى عليه‏السلام يكى از باورهاى غالب جامعه مسيحيت است. اين شوق و انتظار، در بخش‏هاى قديمى‏تر عهد جديد مانند رساله اول و دوم پولس به تسالونيكيان به خوبى منعكس گشته است. اما در رساله‏هاى بعدى مانند رساله‏هاى پولس به تيموتاؤس و تيطس، همچنين رساله‏هاى پطرس به بعد اجتماعى مسيحيت توجه شده است. اين مسأله از آن‏جا ناشى مى‏شد كه عيسويان با گذشت زمان پى بردند كه بازگشت مسيح عليه‏السلام برخلاف تصور آنان نزديك نيست.(2) هرچند اقليتى از آنان بر اين عقيده باقى ماندند كه عيسى به زودى خواهد آمد و حكومت هزارساله خود را تشكيل خواهد داد؛ حاكميتى كه به روز داورى پايان خواهد يافت. از همين‏رو، از دير باز گروه‏هاى كوچكى به نام هزاره‏گرا در مسيحيت پديد آمده‏اند كه تمام سعى و تلاش خود را صرف آمادگى براى ظهور دوباره عيسى در آخرالزمان مى‏كنند.(3) البته، وجود آياتى در انجيل اين حالت انتظار را تشديد مى‏كند و با اشاره به عدم تعيين وقت ظهور، آن را ناگهانى معرفى مى‏كنند. به عنوان مثال، در انجيل متّا از زبان عيسى اين‏گونه نقل شده است: «شما نمى‏توانيد زمان و موقع آمدن مرا بدانيد؛ زيرا اين فقط در يد قدرت خداست. هيچ بشرى از آن لحظه (زمان ظهور) آگاهى ندارد حتى فرشتگان، تنها خدا آگاه است.»(4) يا آن‏كه در انجيل لوقا به نقل از مسيح چنين آمده است: «هميشه آماده باشيد؛ زيرا كه من زمانى مى‏آيم كه شما گمان نمى‏بريد.»(5)
روشن نگه داشتن چراغ انتظار در لابه‏لاى انجيل به چشم مى‏خورد: «كمرهاى خود را بسته و چراغ‏هاى خود را افروخته بداريد، بايد مانند كسانى باشيد كه انتظار آقاى خود را مى‏كشند كه چه وقت از عروسى مراجعت كند. تا هر وقت آيد و در را بكوبد، بى‏درنگ در را براى او باز كنند. خوشا به حال آن غلامانى كه آقاى ايشان چون آيد، ايشان را بيدار يابد. پس شما نيز مستعد باشيد؛ زيرا در ساعتى كه شما گمان نمى‏بريد پسر انسان مى‏آيد.»(6)
مسيحيت ضمن تأكيد بر غيرمنتظره بودن بازگشت عيسى، هدف از اين بازگشت را ايجاد حكومتى الهى در راستاى حكومت الهى آسمان‏ها ارزيابى مى‏كند.(7) علاوه بر اين، ظهور مسيح يگانه راه حل براى ادامه حيات و زندگانى برشمرده مى‏شود(8) و عيسى منجى انسان‏ها و پادشاهِ پادشاهان معرفى مى‏گردد.(9) وى براساس سخنان دانيال نبى، نظام اجتماعى، اقتصادى، سياسى، تربيتى و مذهبى جهان را عوض خواهد كرد و جهانى بر مبناى راه و روش خدا بنا مى‏كند.(10) مسيحيان همچنين علاماتى براى ظهور عيسى بن مريم قايل مى‏باشند: «عنقريب بعد از آن آزمايش سخت، روزگاران خورشيد تيره و تار مى‏گردد و ماه نور خود را از دست خواهد داد و ستارگان افول خواهند كرد و قدرت‏هاى آسمانى نيز به لرزه درخواهند آمد و سپس آثار و علايم ظهور آن مرد آسمانى آشكار خواهد شد و سپس تمامى قبايل زمين نگران و غمگين مى‏گردند و آن‏گاه عيسى از ابرهاى آسمان با جلال و شكوه و قدرت فرو خواهد آمد.»(11)
در انجيل مرقس نيز ضمن تأكيد بر همين مضامين، به جمع‏آورى ياران توسط مسيح اشاره شده است: «سپس عيسى با شكوه و جلال و قدرت خواهد آمد و فرشتگان تحت امر خود را به اطراف و اكناف عالم روانه خواهد كرد و منتخبان خود را از چهارگوشه جهان از بالاترين نقطه آسمان تا پايين‏ترين نقطه زمين جمع خواهد كرد.»(12) روايات اسلامى نيز بر آمدن مسيح عليه‏السلام صحه مى‏گذارند. از جمله آن‏كه، پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمودند: «سوگند به آن‏كه جانم به دست او است، به طور يقين عيسى بن مريم به عنوان داورى عادل و پيشوايى دادگر در ميان شما فرود خواهد آمد.»(13)
مفسران در تفسير آيه 159 سوره نساء، آن را با بازگشت حضرت مسيح در آخر الزمان مرتبط مى‏دانند و اين آيه را در همين رابطه ارزيابى مى‏كند.(14) به هر حال، مسأله فرود آمدن مسيح و بازگشت وى در آخرالزمان، از موضوعات مشترك انديشه انتظار نزد مسلمانان و مسيحيان است. البته، اسلام در اين رابطه منجى موعود را مهدى عليه‏السلام معرفى نموده، او را پيشواى آخرالزمان تلقى مى‏كند: «چگونه خواهيد بود، آن‏گاه كه عيسى بن مريم در ميان شما فرود آيد و پيشواى شما از خود شما باشد.»(15) يا آن‏كه در روايتى ديگر از امام باقر عليه‏السلام نقل شده است: «پيش از قيامت (عيسى) به دنيا فرود مى‏آيد و هيچ كس از ملت يهود و مسيحى نمى‏ماند مگر آن‏كه پيش از مرگ به او ايمان آورد و آن حضرت پشت سر مهدى نماز مى‏گذارد.»(16)
بى‏گمان بر هر پژوهشگر آگاه روشن است كه روايات اسلامى و اعتقادات مسيحى در رابطه با مسأله ظهور بسيار به هم نزديك هستند. مقايسه خبرهاى رسيده از روايات اسلامى در رابطه با پيشرفت غيرقابل تصور علوم در زمان ظهور(17)، ايجاد رفاه اجتماعى(18)، علايم ظهور(19) و ساير موارد با آنچه آمد به روشنى اين مدعا را ثابت مى‏كند.
اين مسأله به خودى خود مى‏تواند زمينه‏هاى گفت‏وگو و هم‏انديشى بين انتظار اسلامى و مسيحى را فراهم آورد. ناگفته نماند كه حتى در برخى از انجيل‏هاى مورد پذيرش گروهى از پروتستان‏ها، به روشنى از ظهور نجات دهنده‏اى صحبت به ميان مى‏آيد كه از فرزندان پيامبر عربى است: مسيح در وصاياى خود به شمعون پطرس مى‏فرمايد: «اى شمعون! خداى من فرمود، تو را وصيت مى‏كنم به سيد انبيا، كه بزرگ فرزندان آدم و پيغمبران امى عربى است. او بيايد، ساعتى كه فرج قوى گردد و نبوت بسيار شود و مانند سيل جهان را پركند.»(20)
بازگشت مسيح از زاويه‏اى ديگر
هزاره‏گرايى در ميان مسيحيت همواره وجود داشته است. اين انديشه اگرچه در طول تاريخ داراى فراز و نشيب‏هاى فراوانى بوده است، اما هم اينك با گذر از قرن بيستم و ورود به قرن بيست و يكم، اميدهاى تازه‏اى را پديد آورده است. با نگاهى به پايگاه‏هاى اينترنتى و حجم گسترده اطلاعات آن‏ها، شور انتظار به راحتى محسوس است.(21) اين مسأله به تنهايى خطرخيز نيست، اما اگر اين مطلب را در كنار وقوع انقلاب اسلامى، ادعاى زمينه‏سازى ظهور، كه به وسيله برخى روايات نيز تأييد مى‏شود،(22) نگاه هژمونيك و جهان‏شمول اسلام(23) جذابيت‏هاى ذاتى شيعه و محتواى غنى آن را در نظر بگيريم، مسأله پيچيده‏تر خواهد شد. حال، اگر به آنچه گذشت تماميت‏طلبى غرب، نظريه جهانى‏سازى، انديشه «پايان تاريخ فوكوياما» و «جنگ تمدن‏ها» را بيافزاييم، خواهيم ديد كه انديشه انتظار يكى از موضوعات چالش‏خيز ميان جهان اسلام، به ويژه ايران و جهان غرب است. ساخت فيلم‏هاى روز استقلال، آرماگدون و ماتريس در پايان دهه نود و نوستراداموس در دهه هشتاد، نمادى از همين تقابل است؛ تقابلى كه با گذشت زمان، روز به روز جدى‏تر مى‏شود.
منتظران هارمجدون (آرماگدون)(24)يكى از موضوعاتى كه همواره در انديشه انتظار مسيحيت و اسلام به عنوان چالش مطرح بوده، نبرد آخرالزمان است. با نگاهى به تاريخ اروپا و امريكا در مقاطعى حساس، رهبران آنان با اشاراتى كوتاه و بسيار مبهم مطالبى را بيان مى‏داشتند كه بيان‏گر انديشه‏هاى درونى حاكم بر آنان بوده است. ناپلئون وقتى به دشت جرزال ميان جليله و سامريه در حوالى كرانه غربى رود اردن رسيد، گفت: «اين، ميدان بزرگ‏ترين نبرد جهان است.»(25) وى اين مطلب را براساس آموزه‏هاى انجيلى ابراز داشت. اما به نظر نمى‏رسد هيچ پژوهشگر مسلمانى اين گفتار وى را، كه در تاريخ ثبت شده است، مورد توجه، تجزيه و تحليل قرار داده باشد. بيش از صد سال بعد، هنگامى كه فرانسه توانست با سوء استفاده از ضعف امپراطورى عثمانى، سوريه و لبنان را اشغال كند، ژنرال گورو فرمانده فرانسوى و فاتح دمشق، در حالى كه پاى خود را با تنفر و تكبر تمام بر مزار صلاح‏الدين ايوبى گذاشته بود، اظهار داشت: «هان اى صلاح‏الدين ما بازگشتيم!» اين رفتار متفرعنانه مخصوص اين فرمانده فرانسوى نبود. آلن بى، ژنرال انگليسى نيز كه خود در جنگى ديگر در زمان جنگ جهانى اول در هارمجدون پيروزى ارزشمندى را به دست آورده بود، هنگام ورود به قدس، سرمست از پيروزى خويش در برابر كنيسه قيامت ابراز داشت: «امروز جنگ‏هاى صليبى به پايان رسيد.» اين حادثه براى يهوديان از چنان اهميتى برخوردار بود كه اسرائيل زانگوئيل آن را «جنگ هشتم صليبى» ناميد.(26)
در ادامه، خط سير اين انديشه را در رفتار جنگ‏جويانه آيزنهاور رئيس جمهور امريكا، در دهه پنجاه پى مى‏گيريم. وى اعلام كرد: «بزرگ‏ترين جنگى كه در پيش داريم، جنگى است براى تسخير افكار انسان‏ها.»(27) اما وى ابراز نداشت كه سخن وى در واقع روشى براى تحقق نظريه حمبس برونهام، در كتاب «مبارزه براى جهان» است كه نوشته بود: «هدف ما ايجاد دولت جهانى امريكايى است، به گونه‏اى كه با دولت‏هاى جهان به رقابت برخيزد.»(28)
در پى اين اظهارات تند و مهار گسيخته در دهه هشتاد با جنگ ستارگان ريگان، تفكر مذهبى وى در رابطه با مشيت الهى، جنگ براى نابودى دشمنان خدا و حكومت هزارساله مسيح(29) روبه‏رو مى‏گرديم. پس از ريگان، بوش ـ پدر ـ با فروپاشى اتحاد جماهير شوروى، نظريه نظم نوين جهانى را مطرح مى‏سازد و فرزندش پس از حوادث يازده سپتامبر بار ديگر با نبش قبر انديشه‏ها و انگيزه‏هاى مدفون مذهبى، سخن از جنگ‏هاى صليبى به ميان مى‏آورد و كشورهاى ايران، عراق و كره شمالى را محور شرارت مى‏نامد. نگاه تفوق‏جويانه و نامدارى غرب نسبت به مسلمانان، با فراز و نشيب‏هايى مصلحتى در طول چند قرن اخير به خوبى روشن است.
حال، اين پرسش مطرح مى‏شود كه آيا همه اين اظهارنظرها اتفاقى است و از نگرش ليبراليستى غرب ناشى مى‏شود يا برآيندى است از ناگفته‏هاى ذهنى و عقيدتى غربيان، كه با بيان‏هاى گوناگون ابراز مى‏شود؟ از سوى ديگر، آيا اين نگاه خصمانه در انديشه انتظار منجى آخرالزمان نيز ردپايى از خود برجاى گذاشته است يا خير؟ گريس هال سل در جست‏وجوى پاسخ اين پرسش‏ها، كتاب «تدارك جنگ بزرگ» را به رشته تحرير درآورده است. اين نويسنده مسيحى ـ امريكايى به ريشه‏يابى دشمنى‏هاى غرب پرداخته، با دلايل گوناگون و مستند اين نظريه را اثبات مى‏كند كه برخى موضع‏گيرى‏ها و رفتارهاى خصمانه يا دوستانه برخى از سردمداران كشورهاى قدرتمند مسيحى، ناشى از يك عامل عقيدتى است؛ عاملى كه از سوى حركت‏هاى راست افراطى مسيحى به شدت در جامعه مسيحى تبليغ مى‏گردد و تاكنون با اقبال خوبى روبه رو بوده است. اين عامل چيزى جز «نبرد آخرالزمان» نيست؛ نبردى كه در دره مجدون رخ خواهد داد. براساس اين روايت عهد عتيق، پيكارى بزرگ بين ارتش دويست ميليونى شرق از يك سو، و ارتش يهودى مسيحى از سوى ديگر، به وقوع خواهد پيوست.
نبردهاى مجدون همزمان با بازگشت مسيح روى خواهد داد. براساس تأويل‏هاى گروهى از كشيشيان پروتستان، در اين جنگ از سلاح‏هاى هسته‏اى استفاده خواهد شد:(30) «اى پسر انسان نظر خود را بر جوج، كه از زمين مأجوج و رئيس روش و ماشك و توبال است، بدار و بر او نبوت نما و بگو خداوند «يهوه» چنين مى‏فرمايد «اينك من اى جوج رئيس روش و ماشك و تو بال بر ضد تو هستم و تو را برگرانيده قلاب خود بر چانه‏ات مى‏گذارم و تو را با تمامى لشكرت بيرون مى‏آورم. اسبان و سواران، كه جميع ايشان با اسلحه تمام آراسته، جمعيت عظيمى با پسرهاو مجنّ‏ها و همگى اين‏ها شمشير به دست گرفته. فارس و كوش و فوط با ايشان و جميع ايشان با سپر و خود، جومرو تمامى افواجش و خاندان توجَرمه از اطراف شمال با تمامى افواجش و قوم‏هاى بسيارى همراه تو. پس مستعد شو و تو تمامى جمعيت كه نزد تو جمع شده‏اند، خويشتن را مهيا سازيد و تو مستحفظ ايشان باشد. پس از روزهاى بسيار از تو تفقد خواهد شد و در سال‏هاى آخر به زمينى، كه از شمشير استرداد شده است، خواهى آمد كه از ميان قوم‏هاى بسيار بر كوه‏هاى اسرائيل، كه به خرابه‏هاى دائمى تسليم شده بود، جمع شده است و آن از ميان قوم‏ها بيرون آورده شده و تمامى اهلش به امنيت ساكن مى‏باشند.»(31) علاوه بر اين آيات، كه به چگونگى تشكيل سپاهيان مهاجم و پايان خوش جنگ مى‏پردازد، برخى ديگر جنبه‏هاى دهشت‏بار نبرد را روشن مى‏سازند: «خداوند يهوه مى‏گويد: در آن روز، يعنى در روزى كه جوج به زمين اسرائيل برمى‏آيد، همانا حدّت خشم من به بينيم خواهد برآمد... هر آينه در آن روز تزلزل عظيمى در زمين اسرائيل خواهد شد و ماهيان دريا و مرغان هوا و حيوانات صحرا و همه حشراتى كه بر زمين مى‏خزند و همه مردمانى كه بر روى جهانند و به حضور من خواهند لرزيد و كوه‏ها سرنگون خواهد شد و صخره‏ها خواهد افتاد و جميع حصارهاى زمين منهدم خواهد گرديد.»(32) در كتاب زكرياى نبى، به چگونگى كشته شدن جنگاوران مهاجم اشاره شده است: «گوشت ايشان در حالتى كه بر پاى‏هاى خود ايستاده‏اند، كاهيده خواهد شد و چشمانشان در حدقه گداخته خواهد گرديد و زبان ايشان در دهانشان كاهيده خواهد شد.»(33) شدت حادثه و تعداد كشتگان در اين نبرد عظيم، چنان زياد است كه در مكاشفه يوحنا از آن به عنوان ضيافت خداوند براى پرندگان ياد مى‏شود: «و ديدم فرشته‏اى را در آفتاب ايستاده كه به آواز بلند تمامى مرغانى را كه در آسمان پرواز مى‏كنند ندا كرده، مى‏گويد: بياييد و به جهت ضيافت عظيم خدا فراهم شويد. تا بخوريد گوشت پادشاهان و گوشت سپه سالاران و گوشت جباران و گوشت اسبان و سواران آن‏ها و گوشت همگان را چه آزاد، چه غلام و چه صغير و چه كبير.»(34)
اين روايات عهد عتيق و انجيل، شباهت بسيارى با واقعه و نبرد قرقيسيا(35) در روايات شيعى دارد. براى مثال، از امام صادق عليه‏السلام در همين زمينه نقل شده است: «ان لله مائدة بقرقيسيا يطلع مطلع من الماء...»(36) «همانا براى خداوند در قرقيسيا سفره‏اى است كه سروش آسمانى از آن خبر مى‏دهد، پس ندا مى‏دهد اى پرندگان و اى درندگان زمين! براى سير گشتن ازگوشت ستمكاران شتاب كنيد.» امام باقر عليه‏السلام نيز ضمن تأكيد بر شدت واقعه مى‏فرمايند: «همانا واقعه‏اى براى فرزندان عباس و مروانى در قرقيسيا روى خواهد داد كه نوجوان را پير مى‏كند و خداوند هرگونه يارى را از آنان دريغ داشته، به پرندگان آسمان و درندگان زمين الهام مى‏كند تا از گوشت ستمگران سير شوند.»(37) براساس تحليل‏هاى معتقدان نبرد آخرالزمان، 32 جمعيت جهان طى وقايع و حوادث ظهور از بين خواهند رفت. «خداوند مى‏گويد: "در تمامى زمين دو حصه منقطع شده، خواهند مُرد و حصه سوم در آن باقى خواهد ماند و حصه سوم را از ميان آتش خواهم گذرانيد و ايشان را مثل قال گذاشتن نقره قال خواهم گذاشت و مثل مصفا ساختن طلا ايشان را مصفا خواهم نمود و اسم مرا خواهند خواند و من ايشان را اجابت نموده، خواهم گفت: ايشان قوم من هستند و ايشان خواهند گفت كه يهوه خداى ما مى‏باشد."(38) اين نگاه نيز با روايات اسلامى مطابقت دارد؛ چرا كه از اميرمؤمنان عليه‏السلام در اين‏باره نقل شده است: «لا يخرج المهدى حتى يقتل ثلث و يموت ثلث و يبقى ثلث.»؛ مهدى زمانى خروج خواهد نمود كه31 كشته مى‏شوند، 31 مى‏ميرند و31 باقى مى‏مانند.(39) روايتى ديگر از امام صادق عليه‏السلام نيز بر همين مضامين تأكيد دارد.(40)
مجموع اين روايات توراتى و انجيلى، دستاويزى قابل اعتنا به دست هزاره‏گرايان مسيحى و پيروان تندرو مشيت الهى داده است. البته، لازم به يادآورى است كه پيروان اين نظريه حتى به متحدان يهودى خود نيز رحم نمى‏كنند و ضمن آن‏كه معتقدند ميليون‏ها نفر از يهوديان در اين جنگ كشته مى‏شوند. آينده عده باقى مانده را نيز چنين ترسيم مى‏كنند: «پس از نبردهاى مجدون، تنها صد و چهل و چهار هزار نفر يهودى زنده خواهند ماند؛ و همه آنان اعم از مرد، زن و كودك، در برابر مسيح سجده خواهند كرد و به عنوان مسيحيان نوآيين، خود به تبليغ كلام مسيح خواهند پرداخت.»(41) با وجود اصرار معتقدان به نبرد آخرالزمان بر واژه‏هاى مجدون، اين كلمه تنها يك بار در انجيل مطرح شده است.(42) با اين حال، اين تفسير جنگ‏طلبانه در جوامع مسيحى به شدت بازتاب يافته است، به گونه‏اى كه در سال 1985 م. اين‏گونه تفسيرها، كه در قالب برنامه‏هاى تلويزيونى ارائه مى‏شد، تنها در امريكا حدود شصت ميليون مخاطب را به خود جذب نموده بود. همچنين فروش كتاب، «مرحوم سياره بزرگ زمين» كه در همين رابطه نوشته شده بود، به مرز هجده ميليون نسخه رسيد و در سراسر دهه هفتاد پرفروش‏ترين كتاب پس از انجيل به شمار مى‏رفت.(43) هم اكنون امريكاييان به بيش از هزار و چهارصد ايستگاه راديويى، كه برنامه‏هاى مذهبى پخش مى‏كنند، گوش فرا مى‏دهند(44) و هشتاد هزار كشيش بنيادگراى پروتستان روزانه از چهارصد ايستگاه راديويى به تبليغ مرام و مكتب خويش مى‏پردازند. اكثريت آن‏ها را هواخواهان مشيت الهى (نبرد پيروزمند مسيحيان در آخرالزمان) تشكيل مى‏دهند.(45) اين مبلغان جنگ، كه بيش‏تر درباره حمايت خداوند از مسيحيان و عظمت و آينده درخشان ايشان سخن مى‏گويند، با استفاده از شبكه‏هاى تلويزيونى خويش هم اكنون حدود شصت كشور را تحت پوشش برنامه‏هاى خود قرار داده‏اند.
لازم به يادآورى است كه يكى از ايستگاه‏هاى تلويزيونى مروج اين نوع ديدگاه در جنوب لبنان حضور فعال دارد. يكى ديگر از فعاليت‏هاى درخور توجه اين گروه تربيت يك‏صد هزار كشيش متعصب و مدافع مسيحيت جنگ‏طلب مى‏باشد، كه عمده فعاليت خود را در امريكا متمركز نموده‏اند. جالب است بدانيم مفسران و نظريه‏پردازان اين نظريه تا پيش از فروپاشى اتحاد جماهير شوروى واژگانى همچون روش، ماشك، توبال، فارس، جومر و توجرمه را، كه به زعم اينان حريفان اصلى نبرد مجدون را تشكيل مى‏دهند، به ترتيب بر روسيه، مسكو، توبولسك (يكى از شهرهاى شوروى سابق)، ايران، شمال افريقا يا كشورهاى اروپاى شرقى و قزاق‏هاى جنوب روسيه تطبيق مى‏كردند.(46) اين گروه نسبتا قدرتمند علاوه بر آن‏كه، روابط خويش را با اسرائيل مستحكم مى‏سازند و تشكيل رژيم صهيونيستى را مقدمه ظهور مسيح ارزيابى مى‏كنند، در عين حال با توجه به اعتقادات خويش، با جريان صلح يا سازش خاورميانه مخالفت مى‏كنند. جرى فال ول، كه يكى از كشيشان معروف و از رهبران اين گروه‏هاى افراطى مى‏باشد، درباره روند صلح خاورميانه و پيمان كمپ ديويد مى‏گويد: «به رغم انتظارهاى خوش‏بينانه و دور از واقع‏بينى دولت ما، اين قرارداد پيمان پايدارى نخواهد بود. ما از صميم قلب براى صلح در اورشليم دعا مى‏كنيم، ما به يقين بالاترين احترام‏ها را براى نخست وزير اسرائيل و رياست جمهورى مصر قايل هستيم... اما شما و ما مى‏دانيم تا روزى كه خداوندگار ما عيسى بر روى تخت داوود در اورشليم (قدس) جلوس نكنند، صلحى در خاورميانه برقرار نخواهد شد.»(47) متأسفانه بايد اظهار داشت اين ديدگاه افراطى تنها به پژوهشگران راست مسيحى و برخى كشيشان محدود نمى‏شود، بلكه رسوبات اين طرز تلقى در يكى از مهم‏ترين نظريات سياسى ـ راهبردى، يعنى نظريه جنگ تمدن‏ها و در پيوند با اهداف درازمدت قدرت‏هاى بزرگ به خوبى قابل مشاهده است. نظريه جنگ تمدن‏ها، كه استخوان‏بندى سياست خارجى و دفاعى امريكا را شكل داده است، در رابطه با آينده جوامع بشرى به ويژه دو تمدن اسلام و غرب، نگاهى نزديك به مشيت‏طلبان مسيحى داشته و ابراز مى‏دارد: «تقابل اصلى جوامع بشرى برخورد فرهنگ اسلامى و فرهنگ غربى است.»(48)
حاصل سخن
با جمع‏بندى آنچه گذشت، مى‏توان اين حقيقت را دريافت كه در صحنه انتظار موعود رقبايى سرسخت و پركار حضور دارند؛ انديشه‏هايى كه با ارائه تفاسير خويش در تلاش هستند تا موجوديت ساير نگرش‏ها را به خطر اندازند. اين مسأله زمانى جدى تلقى مى‏شود كه بدانيم هويت شيعه پيوندى حياتى با انديشه انتظار داشته و در ارتباط با اين مفهوم قوام مى‏يابد. ازاين‏رو، مى‏توان با اطمينان اظهار داشت كه بار گران تبيين انديشه مهدويت بيش از هرجا بر دوش شيعه دوازده امامى سنگينى مى‏كند. حال، اگر اين واقعيت را با وقوع انقلاب اسلامى و داعيه‏دارى زمينه‏سازى ظهور حضرت حجت (عج) ملاحظه نماييم، عمق مسأله بيش از پيش آشكار خواهد شد. بى‏گمان فرا رسيدن هزاره سوم فرصتى كم نظير و طلايى را فراروى مبلغان واقعى منجى آخرالزمان قرار داده است. استفاده هدفدار و روشمند از اين موقعيت ممتاز با توجه به غنا وگيرايى انديشه انتظار در شيعه، مى‏تواند راه را بر انديشه‏هاى رقيب بسته يا دست كم آنان را بى‏رقيب رها نكند. در برابر بى‏توجهى به فرصت‏هاى پيش آمده راه نفوذ و هجوم ديگرى را براى دشمنان فراهم خواهد ساخت؛ دشمنانى كه با انديشه انتظار نيز برخوردى ابزارى خواهند داشت.
··· پى‏نوشت‏ها
1ـ ر.ك به: على موحديان، گونه‏شناسى موعود در اديان مختلف، مجله هفت آسمان، ش 12و 13
2ـ حسين توفيقى، آشنايى با اديان بزرگ، چ اول، تهران، طه، سمت، مركز جهانى علوم اسلامى، ص 170
3ـ ر.ك به: حسين توفيقى، هزاره‏گرايى در فلسفه تاريخ مسيحيت، مجله موعود، شماره 17، ص 14ـ20
4ـ انجيل متا، باب 24: 36
5ـ لوقا، باب 12:40
6ـ لوقا، باب 12: 35ـ40
7ـ انجيل متا، باب 6:10
8ـ همان، باب 24:2
9ـ مكاشفه، باب 17: 14 و باب 19: 16
10ـ دانيال، باب 2: 44ـ45
11ـ انجيل متا، باب 24: 29ـ30
12ـ مرقس، باب 13: 24ـ27، همچنين متا، باب 24: 31
13ـ على كورانى عاملى، عصر ظهور، ص 341 به نقل از ابن حماد، الفتن (خطى)، ص 162
14ـ ر.ك به:مجمع‏البيان، ج 3، ص 212 / تفسير نمونه، ج 4، ص 204 / الميزان (عربى)، ج 5، ص 143 / همچنين در رابطه با آيات عروج و تصليب عيسى عليه‏السلام : آل عمران: 55 / نساء: 157ـ158
15ـ نبى اسلام صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ، بحارالانوار، ج 14 ،ص 344؛محمدبن اسماعيل بخارى، صحيح بخارى، ج 4، ص 143 / مسلم بن الحجاج النيابورى، صحيح مسلم، ج 1، ص 94
16ـ بحارالانوار، ج 14، ص 349؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، بيروت، الوفاء، ج 51، ص 71، 77، 84
17ـ حديث از امام صادق عليه‏السلام ، بحارالانوار، ج 52، ص 336؛ همچنين على كورانى العاملى، عصر الظهور (عربى)، ص 327
18ـ بحارالانوار، ج 51، ص 68، همان، ج 52، ص 351
19ـ نك:محمدرى‏شهرى،ميزان‏الحكمه،دارالحديث،ج1،ص177
20ـ همشهرى، 26/10/74، به نقل از مصلح جهانى به نقل از: آرمان شهر در اديان، محمدعلى بزنونى، پگاه، ش 24 ،ص 2
21ـ ر.ك: سيد احمدرضا يكانى فرد، آخرالزمان، منجى‏گرايى در اينترنت، مجله موعود، ش 31، ص 64
22ـ ر.ك به: على كورانى العاملى، عصر ظهور، ص 299 به بعد.
23ـ الاسلام يعلو ولا يعلى عليه؛ پيامبراكرم، شيخ حر العاملى، وسايل الشيعه، قم. آل البيت لاحياء التراث، ج 26، ص 14
24ـ ر.ك: آيا واقعه ارماگدون پايان جهان است؟، جرولدانست، فاطمه شفيعى سروستانى و فرشاد زاهد، موعود، ش 32، ص 20
25ـ تدارك‏جنگ بزرگ، گريس هال سل، ترجمه خسرو اسدى، ص 50
26ـ نك: نقد و نگرش بر تلمود، ظفرالاسلام خان،محمدرضا رحمتى، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، ص 71
27و28ـ احمد رزاقى، تبليغات دينى، تهران، سازمان تبليغات اسلامى، ص 20 و 21
29ـ30ـ گريس هال‏سل، پيشين، ص 74
31ـ عهد عتيق، حزقيال نبى، باب 38، آيات 2ـ8
32ـ همان، باب 38، آيات 18ـ20
33ـ كتاب زكريا، باب 14، آيه 12
34ـ مكاشفه يوحنا، باب 19: 17ـ18
35ـ بحارالانوار، ج 52، ص 246
36ـ محمدبن‏ابراهيم‏النعمانى، الغيبه، تهران بى‏نا، 1397 ه. ق، ج 64 ص 278
37ـ النعمانى، همان، ص 303، ح 12
38ـ زكريا، باب 13: 8ـ9
39ـ ميزان الحكمه، ج 1، ص 185 به نقل از كنزالعمال
40ـ همان، به نقل از بحارالانوار، ج 52، ص 113
41ـ تدارك جنگ بزرگ، ص 54
42ـ مكاشفه يوحنا، باب 16: 16
43ـ تدارك جنگ بزرگ، ص 19
44ـ ر.ك به: زندگى در عيش، مردن درخوشى، نيل پستمن، ترجمه دكتر صادق طباطبايى، فصل هفتم، ص 219
45و46ـ تدارك جنگ بزرگ، پيشين، ص 26
47ـ همان، ص 59
48ـ هويت، ص 26